Een uitzonderingsregime wordt verlengd

Op 4 mei keurde de Vlaamse regering uiteindelijk haar nieuwe drinkwaterplan goed. Opvallend daarin is dat de tijdelijke afwijking op de norm voor 1,2,4-triazool opnieuw wordt verlengd voor drie jaar.

1,2,4-triazool is een afbraakproduct van verschillende pesticiden en fungiciden. In Europa geldt voor individuele pesticiden en hun metabolieten in drinkwater normaal een norm van 0,1 microgram per liter. Voor drinkwater afkomstig uit de waterproductiecentra van De Blankaart, Zillebekevijver, Dikkebusvijver en De Gavers geldt echter een uitzondering tot 1 microgram per liter — tien keer de Europese norm. Die afwijking loopt nu tot eind 2026. Volgens de Vlaamse Milieumaatschappij en minister Jo Brouns is er geen acuut gezondheidsrisico, omdat de gemeten concentraties ruim onder de toxicologische grenswaarden blijven.

Toch blijft die beslissing controversieel. Voor veel inwoners voelt het alsof de norm wordt aangepast aan de vervuiling, in plaats van de vervuiling aan de norm. Vooral in de Westhoek, waar ongeveer 363.000 inwoners afhankelijk zijn van deze waterproductiecentra, groeit het wantrouwen.

De oorzaak van de triazoolvervuiling blijkt bovendien complexer dan aanvankelijk gedacht. Naast landbouw worden ook industriële lozingen en afvalwaterstromen genoemd als mogelijke bronnen. Onderzoek van onder meer De Watergroep en VITO wijst op een combinatie van factoren.

Nieuwe schok: verboden pesticide in de Grote Kemmelbeek

Nog geen twee weken later volgde een nieuwe alarmerende melding.

Op 15 mei raakte bekend dat in de Grote Kemmelbeek een extreem hoge concentratie van het verboden pesticide oxamyl werd vastgesteld. De gemeten waarde bedroeg 232 microgram per liter, bijna 2.000 keer hoger dan de toetsingswaarde voor oppervlaktewater dat bestemd is voor drinkwaterproductie.

Oxamyl werd jarenlang gebruikt als bestrijdingsmiddel tegen aaltjes in aardappelen, groenten, fruit en sierteelt. Het product staat bekend onder de merknaam Vydate en is giftig voor mens en dier. Particulieren mochten het nooit gebruiken en professioneel gebruik werd in Europa in 2023 verboden.

De stof is bovendien sterk wateroplosbaar, waardoor ze bijzonder moeilijk uit water te filteren valt. Dat maakt de aanwezigheid ervan in een belangrijke toevoerbeek richting De Blankaart extra problematisch.

Drie weken stilzwijgen

Wat minstens evenveel vragen oproept als de vervuiling zelf, is de communicatie errond.

Het bewuste waterstaal werd al genomen op 27 april, ter hoogte van een meetpunt in Reningelst. De beek stroomt vanuit Heuvelland en Frankrijk richting Vlamertinge en uiteindelijk naar De Blankaart.

De provincie West-Vlaanderen stuurde wel een urgent “flashbericht” naar landbouwers in de regio waarin sprake was van een “extreem hoge concentratie”, maar het brede publiek werd pas op 15 mei geïnformeerd. Dat tijdsverschil van bijna drie weken doet vragen rijzen over transparantie en crisiscommunicatie.

Waarom werden inwoners, natuurverenigingen en lokale besturen niet onmiddellijk geïnformeerd? Wanneer het over drinkwater gaat, is vertrouwen essentieel — en dat vertrouwen krijgt opnieuw een knauw.

Geen gevaar voor drinkwater?

Volgens De Watergroep is er voorlopig geen gevaar voor de drinkwaterproductie in De Blankaart. De vervuiling zou voldoende verdund worden voor het water het spaarbekken bereikt. Sinds 2018 controleert de maatschappij bovendien op de aanwezigheid van oxamyl, en tot nu toe werd de stof daar niet boven de detectiegrens vastgesteld.

Maar die geruststellende boodschap neemt de fundamentele bezorgdheid niet weg. Want hoe vaak kunnen dergelijke incidenten zich nog voordoen voor het systeem werkelijk faalt?

Onbekende cocktail

Steeds vaker worden in Vlaamse waterlopen residuen van pesticiden, PFAS, medicijnresten en andere chemische stoffen aangetroffen. Van veel afzonderlijke stoffen zijn de effecten relatief goed gekend. Veel minder duidelijk is wat de impact is van langdurige blootstelling aan een combinatie van al die stoffen samen.

Wetenschappers waarschuwen al langer voor het zogenaamde cocktaileffect: stoffen die afzonderlijk onder wettelijke normen blijven, kunnen samen toch schadelijke effecten veroorzaken voor mens, dier en ecosysteem.

Voor natuurgebieden is de impact minstens even verontrustend. Waterlopen zoals de Grote Kemmelbeek zijn leefgebieden voor vissen, amfibieën, insecten en waterplanten. Een acute vervuilingspiek van deze omvang kan lokaal desastreuze gevolgen hebben voor biodiversiteit, al is die schade vaak moeilijk onmiddellijk zichtbaar.

Wie betaalt de prijs?

Intussen zou de vermoedelijke vervuiler gekend zijn, al loopt het onderzoek nog verder om te achterhalen hoe de lozing precies kon gebeuren.

De burgerbeweging vzw Proper Drinkwater kondigde inmiddels aan klacht in te dienen met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter.

De centrale vraag blijft intussen pijnlijk eenvoudig: hoe is het mogelijk dat een regio die afhankelijk is van kwetsbare oppervlaktewaterbronnen telkens opnieuw geconfronteerd wordt met vervuiling?

Water is geen luxeproduct. Het is een basisrecht. En toch lijkt het in de Westhoek steeds vaker alsof proper drinkwater iets is dat pas komt nadat alle andere belangen zijn bediend.

Water, water, water — en de rest komt later. Dat klinkt steeds minder als een slogan, en steeds meer als een waarschuwing

De Grote Kemmelbeek in Reningelst. (Foto: Thijs Pattyn)

Oxamyl, de gevonden stof, van het merk Vydate.

Oxamyl, de gevonden stof, van het merk Vydate.

Oxamyl, de gevonden stof, van het merk Vydate.

Tekst: Natuurpunt De Bron – 19 mei 2026

Infoavond ‘Proper drinkwater & Gezonde bodem’

maandag 15 juni – De Fintele, Lo-Reninge – 19.30u

Op maandag 15 juni organiseren de West-Vlaamse Milieufederatie, Natuurpunt De Bron, Natuurpunt Poperinge-Vleteren en Transitienetwerk Westhoek een infosessie over (drink)water, bodem en burgerrechten in Lo-Reninge.

Lees alle info op de pagina Proper drinkwater & Gezonde bodem.