Reeds enkele jaren is er vanuit de landsbouwsector in de Zuidelijke Westhoek de vraag naar extra wateropslag. Verschillende waterbehoeftige teelten, zoals groenten, zitten in de lift. De export blijft stijgen en een extra waterbehoefte en -vraag vanuit deze sector is dus reëel.

De nature-based solutions en reeds lopende projecten lijken ontoereikend om aan deze sterker stijgende watervraag te voldoen. Daarom werd vanuit de provincie West-Vlaanderen een onderzoek opgestart, via Inagro. Er werd gestart met een technische haalbaarheidsstudie, om te weten te komen of het project überhaupt technisch haalbaar is.

Eerder dit jaar werden de resultaten van deze eerste studie voorgesteld aan de stakeholders binnen het werkingsgebied. Vanuit de natuursector volgen ondermeer Natuurpunt De Bron en de West-Vlaamse Milieufederatie dit dossier op. Er blijken nog heel wat vragen rond dit project, die op de verschillende overlegmomenten overgemaakt werden.

Er is een goed georganiseerd en gestructureerd overleg tussen de verschillende stakeholders. Bedoeling is om via verder onderzoek en overleg tot een duurzaam en gedragen beslissing te komen.

 

Voorgeschiedenis en aanloop tot het idee van de aanleg van een mega-waterbassin

Sinds 2017 wordt de Westhoek bijna jaarlijks geconfronteerd met aanhoudende droogteperiodes. In het IJzerbekken leidt dit tot structurele watertekorten voor de intensieve landbouw, lage peilen in waterlopen en een groeiende druk op natuur en drinkwaterbronnen.

Om een antwoord te bieden op het watertekort voor de sterk waterbehoeftige teelten in de landbouwsector werd via Inagro een eerste haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar de technische haalbaarheid van een grootschalige waterspaarinfrastructuur in de Zuidelijke Westhoek, met focus op locatiekeuze, conceptuele inrichting, distributienet en kosteninschatting voor irrigatiedoeleinden.

Resultaten onderzoek technische haalbaarheid

In het voorjaar stelde Inagro de resultaten voor van de technische haalbaarheidsstudie. Op het eerste zicht blijkt het project mogelijk, althans puur technisch. Op basis van deze studie werd samen met de verschillende actoren rond landbouw, lanschap en natuur overlegd of dit ook financieel, wettelijk, natuurtechnisch, sociaal, … mogelijk is en wat de impliacties zijn voor de verschillende elementen.

Hoewel deze studie waardevolle technische inzichten opleverde, bleef de bredere systeembenadering beperkt. Concrete vragen over de waterbehoefte van natuur, de impact op het landschap en bodem-watersysteem en de rol van landbouwkundige vraagsturing bleven grotendeels onbeantwoord. Ook vraagt de uitvoering van een dergelijke investering een heldere toetsing aan Europese kaders (Kaderrichtlijn Water, Natuurherstelwet, Nitraatrichtlijn).

Overleg

Intussen werd meermaals overlegd tussen de verschillende actoren en debatmomenten georganiseerd. Natuurpunt De Bron is hierbij ook actief aanwezig. Ook op vlak van impact op natuur en landschap blijken nog heel wat open vragen. Samen met andere vertegenwoordigers, waaronder de West-Vlaamse Milieufederatie werden dan ook heel wat vragen gesteld en verder onderzoek gevraagd over verschillende items. Meer info is te verkrijgen via de provincie West-Vlaanderen.

Technische aspecten van het project

Werkingsgebied

Zuidelijke Westhoek; Ieper-Poperinge-Heuvelland.

Dit gebied is ongeveer 10.000 hectare groot. Dit is de totale oppervlakte , dus met wegen, bebouwing, landbouw, natuurgebieden,  …
Binnen het lanbouwgebied is de oppervlakte met waterbehoeftige teelten momenteel 1/4 van de opppervlakte.

Nodige waterbuffering

Om te voldoen aan de huidige watervraag voor de waterbehoeftige teelten binnen het werkingsbied (vooral groenten) is een waterbassin van
1.500.000 m³ nodig.

Waterbassin

Uit het onderzoek blijkt dat hiervoor een bassin van ongeveer 30 hectare nodig is. Dit kan door de aanleg van één mega-bassin of meerdere deelbassins. Bij de verschillende opties is de totaal-oppervlakte ongeveer 30 hectare. Ieder (deel)bassin vraagt ook de aanleg van een buffer-bassin, dit werd niet in de studie opgenomen.

Naargelang de aanlegplaats(en) kan dit enkele meters verzonken aangelegd worden. De uitgegraven aarde kan voor het overgrote deel dienen om de aarden omwalling te construren. De restaarde dient afgevoerd te worden, wat ook een zeer groot deel van de totaalkost omvat. Bovengronds wordt gerekend op een berm van 5 à 6 meter boven het maaiveld. De voetbreedte van de aarden omwalling bedraagt ongeveer 20 meter.

Afhankelijk van de locatie kan de plaatselijke uitgegraven kleilaag dienen als waterdichte laag voor het uitstrijken over het bassin heen. In dit geval kan het waterdicht maken hoogstwaarschijnlijk zonder gebruikt van folie. Absolute zekerheid hiervan is vooraf niet mogelijk, maar moet blijken bij de eigenlijke aanleg.

De totale oppervlakte blijft gelijk, zowel bij de keuze van één bassin als meerder deelbassins, ongeveer 30 hectare.

Één groot megabassin zou meest stroomafwaarts aangelegd moeten worden. De locatie-perimeter hiervoor bevint zich tussen Ieper en Diksmuide. Meerdere deelbassins kunnen ook hogerop stroomopwaarts.

Leidingnetwerk

Transport over de weg richting akkers is niet realistisch en uitgesloten. Dit is zowel economisch als verkeerstechnisch niet haalbaar.

Daarom werd in de studie ook de aanleg van een (lage druk) waterleidingnetwerk opgenomen. Hierbij werd ervan uit gegaan van een watertappunt voor iedere 30 hectare landbouwgrond. Je kan dit leidingnetwerk best vergelijken met het drinkwaternetwerk.

Dit net blijkt volgens de studie even groot in geval van één mega-bassin of meerdere deelbassins. Ook de prijs blijft bij de verschillende opties quasi gelijk.

Inname

Bedoeling is om enkel ‘overtollig’ winterwater in te nemen. Om te weten wat overtollig is dient nog verder onderzoek te gebeuren. Zo dient er voldoende water te blijven voor onder meer drinkwaterwaterproductie, totale waterbalans, watervoorraad benedenstrooms, …

Afhankelijk van de locatie, technische aspecten ea kan de inname gravitair of door oppomping gebeuren.

Prijs

Het spreekt voor zich dat dergelijk megaproject een een dito prijskaart heeft. Er dienen nog heel wat zaken onderzocht te worden, wat ervoor zorgt dat de realisatieprijs nog dient bijgesteld te worden.

Voorlopig wordt het project geraamd op 60 miljoen euro.

Grootste kosten zijn uiteraard de verwerving van de benodigde grond (30 hectare bassin + ruimte voorbuffering) en de aanleg van een kilometers lang leidingnetwerk. Maar ook de afvoer van de overtollige aarde heeft een grote impact.

Er dient nog onderzocht te worden met welke middelen dit gefinancierd kan worden. Vanuit de verwerkende industrie is mogelijks ook interesse, daar ze onrechtstreeks vragende partij zijn.

Het afgenomen water zou alvast (deels) door de landbouwers zelf betaald moeten worden, om min of meer de werkingskosten en mogelijks ook aanlegkosten van het waterleidingsnetwerk in te lossen.

 

Heel wat vragen

Er zijn nog heel wat vragen, vanuit de verschillende stakeholders.

Vanuit Natuurpunt De Bron en de West-Vlaamse Milieufederatie is er een nauwe opvolging van het project. Er werden reeds heel wat vragen geformuleerd en ook grondig onderzoek gevraagd rond meerdere items. Dit wordt momenteel geanalyseerd door de provincie West-Vlaanderen.

Enkele items waarrond vragen gesteld werden:

-Water-Efficiency-First”-Principe (watervraag verminderen, efficiëntie verhogen, maximale inzet op hergebruik, als laatste redmiddel het aanbod vergroten)

-Waterkwaliteit primair

– Nature based solutions: verder onderzoek naar mogelijkheid primaire handelingen

-Onderzoek impact op het landschap en bodem-watersysteem

-Lock-in effect: groter wateraanbod betekent -uit ervaring andere regio’s- meer waterbehoeftige teelten, dus vraagt maatregelen om niet in een viciueze cirkel terecht te komen

-Reservoir-effect

-integrale waterbalansstudie voor landbouw, natuur, milieu en drinkwater in het IJzerbekken

-Socio-economische effecten: financiering met overheidsgeld voor een specifieke sector, gelijkheidsbehandeling

-Ruimtelijke inpassing

-Governance: financiering, beheer en eigendom van de infrastructuur

-Inventaris huidige vergunde en niet-vergunde wateronttrekkingen

-Beschermde gebieden (habitatrichtlijn, ven, ivon, bwk, drinkwater, onroerend erfgoed …)

-Effecten benedenstrooms

-Inpassing in het landschap

-Berekening waterbehoefte van natuur

-Toetsing aan Europese kaders van een dergelijke investering (Kaderrichtlijn Water, Natuurherstelwet, Nitraatrichtlijn)

-landschapsanalyse (1993–heden) naar de impact van landschapsevolutie op het watersysteem

-opmaak van een regionale teeltenatlas als richtinggever voor watervraagreductie

 

Verder verloop

Er volgen nog overlegmomenten, waarop De Bron uiteraard verder aan deelneemt.

In het voorjaar van 2026 volgt een uitgebreide weergave van de stand van zaken.

Ondertussen kan men voor meer info terecht bij de provincie West-Vlaanderen.