We moeten toch eens ‘klappen’ over de gouden patatten.
Flessenwater in aanbieding, deze week in de Auchan van Roncq. Afgelopen zaterdag was het weer
koffers vullen met een voorraad goedkoop drinkwater. West-Vlamingen stonden weer neus-aan
bumper om hun koffers te vullen met goedkoop drinkwater uit de Franse bergen. Net over de grens, in
West-Vlaanderen, wankelt het vertrouwen in het lokale drinkwater immers steeds meer. Promoties
als deze komen dan ook van pas. Intussen tracht De Watergroep telkens weer met nieuwe en
duurdere technieken het drinkwater binnen de gezondheidsnormen te leveren. Maar het bergwater
uit Westhoekse Heuvelland is niet meer de ‘champagne van het drinkwater’ zoals het ooit wel was.
Het vertrouwen in het eigen drinkwater staat omgekeerd evenredig met de groei van de groente- en
aardappelverwerkende industrie. Vorige week kwamen de grote winsten in de aardappelverwerking
aan bod, deze week de verliezen voor het drinkwater. De Westhoek drijft op de voedingsindustrie:
mooie lonen voor de werknemers, maar ook goede vergoedingen voor de boer, de leverancier van de
grondstoffen. Aviko werkt aan een nieuwe productielijn voor aardappelproducten, net als Pepsico in
Veurne. Clarebout en Agristo hebben net een uitbreiding achter de rug en namen net een gigantische
sprong net over de grens, in Noord-Frankrijk, met de bouw van mega-installaties. Nu Mercosur – het
vrijhandelsakkoord tussen Europa en een aantal Latijns-Amerikaanse landen – steeds meer
bewerkelijkt wordt, kan de friet terug reizen naar de regio van oorsprong. Het areaal voor
aardappelen zit overvol, zeker in de Westhoek. Maar de honger om te groeien blijft. De aardappel
vormt nu ook het uitzicht van de akkers in Noord-Frankrijk: aantrekkelijke vergoedingen voor de boer
en tewerkstelling voor de streek. De gouden patatten vervangen nu de suikerbieten en weiden net
over de grens. Die omslag hebben wij al achter de rug, hier in de Westhoek.
Level playing field
Een gelijk speelveld voor de productievereisten, dat eisen de landbouworganisaties in de marge van
Mercosur. Geen zinnig mens die wil dat producten in een ander land op een meer vervuilende
manier en dus goedkoper mogen worden geproduceerd. Maar toch doen we het zelf.
De Europese Kaderrichtlijn Water verplicht de overheden om drinkwaterproductie met een minimum
aan zuiveringsinspanningen te kunnen garanderen. Maar steeds meer worden stoffen gevonden die
een extra zuiveringsstap vereisen. Diezelfde Kaderrichtlijn hanteert het beginsel ‘vervuiler betaalt’,
maar het drinkwater wordt steeds maar duurder voor de consument, terwijl de vervuiler geniet van
de vruchten van de oneerlijke concurrentie. Ook in die kaderrichtlijn staat het bronbeginsel: pak de
vervuiling aan waar dat hij wordt veroorzaakt. Maar wij doen dit door de laatste stap te upgraden.
Het Level Playing field wordt dus flagrant geschaad, al is het in deze ten voordele van ons agro-
industrieel complex. In dit verhaal gaat het om fungiciden van onder andere de aardappel- en
druiventeelt, eerder ging het om metaldehyde (blauwe slakkenkorrels) voor de groenteteelt of TFA
(korte-keten-PFAS) welke ook in pesticiden worden gebruikt. We gaan het even niet over de rol van
hekkensluiter hebben, als het gaat om de mestproblemen die de IJzer kent. Telkens weer lopen we
de feiten achterna en telkens wordt het level playing field geschonden.
‘Weerbare Westhoek’?
Het vergeten platteland, is ook dat platteland waar oogkleppen verplicht worden, bij het kijken naar
de problemen. In navolging van de overstromingen in 2023 – weer de IJzervallei- worden nu stilaan
de eerste projecten ook fysiek uitgerold. Heel wat projecten willen water een meer prominente
plaats geven in het landschap. Alternatieve teelten voor de overstroombare gebieden staan nu op de
agenda. Bufferbekkens en pompen die het afstromende water moeten opvangen en afvoeren als de
zondvloed komt. Het staat ook zo in het aanbevelingenrapport ‘Weerbare Westhoek’.
‘In de plaats van weides kwamen aardappelen’, schreven we toen. De titel had nu dezelfde kunnen
zijn. De concurrentie om areaal tussen de aardappel- en de groenteverwerkers is sterk. De boer plukt
er (terecht) de vruchten van. En om de honger naar meer basisproducten van de akkers te stillen – en
om deze ook bij droogte te garanderen- worden nu ook waterspaarbekkens ingepland. Geen kleine
vijvertjes: bassins van 1,5 miljard liter met buizenstelsels die het water naar de afnemer moeten
brengen. Kostelijke ingrepen vergen high profit productie: enter nog meer intensieve teelten.
En dan is het goed dat het rapport ‘Weerbare Westhoek’ de veranderingen in het landschap -zoals
omzetten van met hagen omringde weides naar grotere kale aardappelakkers- niet te prominent in
beeld bracht, of zelfs volledig verzweeg. Je zou denken dat het op commando was. Op dit moment
brengen we de afgespoelde aarde met vrachtwagens terug de heuvels op en zijn de eerste stukken
waar de bodem volledig verdween, zonder protest omgezet naar natuurbestemming. Maar geen
woord in het rapport over de rol van de intensieve teelten met hun dichtgereden en uitgeputte
bodems binnen het geaccidenteerde landschap. ‘Meer van dat!’
Doe wat je moet doen: werk een integraal plan uit voor de Westhoek
Ook mensen van de Westhoek hebben recht op gezond drinkwater nu en in de toekomst. We komen
er niet met hier en daar halfslachtige maatregelen nemen, wat vijsjes bijdraaien en brandjes blussen:
de Westhoek verdient een aanpak die rechtszekerheid biedt, op drinkwater, bodem voor boeren en
waterveiligheid voor elk.
Werk dus een integraal plan uit voor de Westhoek, een allesomvattend sigmaplan voor de IJzer- en
Handzamevallei, niet telkens weer projecten. Bescherm het drinkwater, door de gebieden te
vrijwaren van pesticiden, PFAS, erosie, rioolwater, overstromingen, … zoals al had moeten gebeuren,
moesten we de Kaderrichtlijn Water effectief ook uitgevoerd hebben. Pas de bronbeginselen toe en
zorg ervoor dat de vervuiler betaalt. Werk aan een langetermijnvisie voor de landbouwers in die
regio, dat ze hun liefde voor hun vak en het landschap nog generaties verder kunnen blijven
beoefenen, maar dan binnen de verwachtingen van het landschap. Zorg dat de lokale tewerkstelling
bij de verwerkers ook in de toekomst gegarandeerd blijft, door hen mee in bad te trekken. En zorg er
dan voor dat mensen van de Westhoek gerust kunnen zijn dat een rit naar de Auchan kan
uitgespaard worden door het lokale water te oogsten uit de kraan.
Bart Vanwildemeersch
Verantwoordelijke Beleid
West-Vlaamse Milieufederatie